TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ MINH
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
GVHD: Th.S Lê Thúy Liễu
SVTH: Lê Thị Quỳnh – Lớp 4B
Năm học: 2009 - 2010
BÀI 3:
SỰ VẬN ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THẾ GIỚI VẬT CHẤT
( 1 tiết )
KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY MÔN GDCD 10
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Sách giáo khoa GDCD 10 – Nxb Giáo dục năm 2008.
- Sách giáo viên GDCD 10 - Nxb Giáo dục năm 2006.
- Sách thiết kế bài giảng GDCD 10..
- Bảng phụ, tranh ảnh, phim minh hoạ,…
NỘI NUNG BÀI GIẢNG
1. Thế giới vật chất luôn luôn vận động
a. Thế nào là vận động ?
b. Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất
c. Các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất
2. Thế giới vật chất luôn luôn phát triển.
a. Thế nào là phát triển?
b. Phát triển là khuyh hướng tất yếu của thế giới vật chất
? Trong cuộc sống hàng ngày, các em thường hiểu vận động là gì?
? Em hãy kể một số ví dụ về sự vận động xung quanh em ?
1.Thế giới vật chất luôn luôn vận động
a.Thế nào là vận động?
? Theo quan điểm của Triết học Mác- Lênin thì vận động được hiểu như thế nào?
Vận động là mọi sự biến đổi (biến hóa) nói chung của các sự vật và hiện tượng trong giới tự nhiên và đời sống xã hội.
Quan sát các sự vật, hiện tượng sau đây và cho biết chúng có đang vận động không?
+ Cái bàn
+ Quyển sách
Cái bàn, quyển sách đang vận động cùng với sự chuyển động của trái đất, hay từng nguyên tử, phân tử cấu tạo nên cái bàn và quyển sách cũng đang vận động.
Như vậy, có những biến đổi, chuyển hóa ta có thể dễ dàng quan sát được nhưng cũng có những biến đổi ta không trực tiếp nhìn thấy được.
Vận động ta dễ dàng quan sát được
Những biến đổi ta không trực tiếp nhìn thấy được như: sự biến đổi của các hạt cơ bản, của từ trường, của sóng điện từ,…
b. Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất
Chúng ta biết rằng :
+ Trái đất chỉ tồn tại khi tự quay quanh trục của nó và quay xung quanh mặt trời.
+ Sự sống chỉ tồn tại khi có trao đổi chất với môi trường bên ngoài.
? Trong thế giới vật chất có sự vật, hiện tượng nào tồn tại mà không vận động không?
Bất kì sự vật, hiện tượng nào cũng luôn luôn vận động. Bằng vận động và thông qua vận động mà sự vật, hiện tượng tồn tại và thể hiện đặc tính của mình.
Bởi vậy, vận động là thuộc tính vốn có, là phương thức tồn tại của các sự vật, hiện tượng.
c. Các hình thức vận động cơ bản của thế gới vật chất
? Thế giới vật chất có mấy hình thức vận động cơ bản? Lấy ví dụ cho mỗi hình thức ?
5 hình
thức
vận
động
cơ
bản
Vận động cơ học
Vận động vật lý
Vận động hóa học
Vận động sinh học
Vận động xã hội
Các hình thức vận động cơ bản
Vận động cơ học: Là sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian.
Ví dụ: xe đang rời bến, quạt đang quay, tàu đang chạy,…
Vận động vật lí: sự vận động của các phân tử, các hạt cơ bản, các quá trình nhiệt điện…
Ví dụ: nhiệt độ cao làm nóng chảy kim loại, nước bị đun nóng bốc thành hơi nước,..
Vận động hoá học: quá trình hoá hợp và phân giải các chất.
Ví dụ:
2NaOH + H2SO4 = Na2SO4 + 2H2O
Vận động sinh học: sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường.
Ví dụ: động vật hấp thụ khí O2 và nhả khí CO2, trong khi đó trong quá trình quang hợp, thực vật lại hấp thụ khí CO2 và nhả ra khí O2.
Vận động xã hội: sự biến đổi, thay thế của các xã hội trong lịch sử.
Ví dụ: xã hội tư bản thay thế xã hội phong kiến,..
Các hình thức vận động trên, tuy có những đặc điểm riêng, nhưng giữa chúng có mối quan hệ hữu cơ với nhau và trong những điều kiện nhất định chúng có thể chuyển hóa lẫn nhau.

? Em nào có thể lấy cho cô ví dụ?
Ví dụ:
Cây xanh quang hợp ( cây trao đổi chất với môi trường bên ngoài )  vận động sinh học.
Khi xét kĩ quá trình quang hợp chúng ta có phương trình:
CO2 + H2O = C6H12O6 + O2
( có mặt chlorophyll: diệp lục tố)  vận động hoá học.
Như vậy, cùng 1 quá trình nhưng vừa là vận động hoá học vừa là vận động sinh học.
? Sau khi nghiên cứu về sự vận động và các hình thức vận động, chúng ta có thể rút ra bài học gì trong thực tiễn?
Khi xem xét các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, trong xã hội cần phải xem xét chúng trong trạng thái vận động, không ngừng biến đổi, tránh các quan niệm cứng nhắc, bất biến.
2. Thế giới vật chất luôn luôn phát triển
Các em xét các ví dụ sau:
Sự biến hóa của sinh vật từ đơn bào đến đa bào.
Sự thoái hóa của một loài động vật.
Nước đun nóng bốc thành hơi nước, hơi nước gặp lạnh ngưng tụ thành nước.
Nhận thức của con người từ chưa biết đến biết.
a. Thế nào là phát triển?
? Những SVHT trên vận động theo chiều hướng nào?
? Những vận động nào nói lên sự phát triển?
Sự vận động có thể đi theo nhiều chiều hướng khác nhau:
Vận động theo chiều hướng tiến lên
Vận động theo chiều hướng thụt lùi
Vận động theo chiều hướng tuần hoàn
? Vậy, theo em thế nào là phát triển?
Phát triển là khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái lạc hậu
? Các em hãy lấy ví dụ về sự phát triển?
Thảo luận nhóm:
Nhóm 1: Tìm hiểu những ví dụ về sự phát triển của giới tự nhiên.
Nhóm 2: Tìm hiểu những ví dụ về sự phát triển của xã hội loài người.
Nhóm 3: Tìm hiểu những ví dụ về sự phát triển của trí tuệ con người.
Sự phát triển từ vượn người thành người tinh khôn
Sự phát triển của sâu
Sự phát triển của cây đậu
XH
Cộng sản
Nguyên thủy
XH
chiếm hữu
nô lệ
XH
phong kiến
XH Tư bản
chủ nghĩa
XH cộng sản
chủ nghĩa

Xã hội loài người đã và đang trải qua năm chế độ xã hội khác nhau:
Xã hội sau phát triển tiến bộ hơn xã hội trước
Trí tuệ con người ngày càng phát triển
b. Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất.
? Phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất. Vậy, khuynh hướng đó là gì ?

Khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất là: cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay thế cái lạc hậu.
Các em lấy ví dụ ?

? Theo các em, một học sinh chuyển từ cấp THCS lên cấp THPT có được coi là bước phát triển không ? Vì sao?
? Quá trình phát triển diễn ra như thế nào?
Quá trình phát triển của các sự vật, hiện tượng không diễn ra một cách đơn giản, thẳng tắp mà diễn ra một cách quanh co, phức tạp, đôi khi có bước thụt lùi tạm thời.
Cho ví dụ?
? Quá trình học tập của em từ lớp 1 đến lớp 10 đã gặp những khó khăn gì ? Em đã vượt qua như thế nào?
? Nhận biết được những điều trên chúng ta rút ra bài học gì?
Nhận biết được những điều trên đây thì khi chúng ta xem xét một sự vật, hiện tượng, hoặc đánh giá một con người, cần phát hiện ra những nét mới, ủng hộ cái tiến bộ, tránh mọi thái độ thành kiến, bảo thủ.
Bài tập củng cố
Câu 1: Em hãy nêu một vài ví dụ về sự phát triển trên các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, đời sống nhân dân,…của nước ta hiện nay. Trong mỗi ví dụ ấy cần nói rõ nội dung của sự phát triển là gì ?
Sự dao động của con lắc.
Sự biến đổi của công cụ lao động từ đồ đá đến kim loại.
Ma sát sinh ra nhiệt.
Chim bay
Cây cối ra hoa, kết quả.
Sự trao đổi chất giữa cơ thể với môi trường.
Câu 2: Hãy sắp xếp các hiện tượng sau đây theo các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất từ thấp đến cao?


Dặn dò:
- Học và làm bài tập trong SGK.
- Chuẩn bị bài mới: Nguồn gốc vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng.